محمدبن‌حسن عسکری(ع)، مشهور به امام مهدی(عج)، امام زمان و حجت‌بن‌الحسن، در سال ۲۵۵ قمری دیده به جهان گشود؛ تولدی که از همان آغاز، با پنهان‌کاری، تهدید و اضطراب همراه بود. تولدی که باید مخفی می‌ماند، چراکه حکومت عباسی سال‌ها بود در جست‌وجوی «مهدی موعود» به سر می‌برد؛ همان منجی‌ای که روایات، پایان‌بخش ظلم و ستم معرفی‌اش کرده بودند.

تولدی در سایه تعقیب

دوره امامت امام حسن عسکری(ع)، پدر امام زمان(عج)، مصادف بود با یکی از سخت‌ترین مقاطع فشار سیاسی بر شیعیان. خلافت عباسی، که از روایات آخرالزمانی آگاه بود، تولد فرزند امام یازدهم را خطری بالقوه برای بقای خود می‌دانست. به همین دلیل، ولادت امام مهدی(عج) نه در میدان‌های عمومی، که در خفا و با دایره‌ای محدود از شاهدان رخ داد.

با شهادت امام حسن عسکری(ع) در سال ۲۶۰ قمری، جامعه شیعه وارد مرحله‌ای حساس شد. غیبت فرزند امام یازدهم، پرسش‌ها و تردیدهایی را میان شیعیان پدید آورد. برخی از آنان، به دلیل عدم شناخت عمومی از وجود امام دوازدهم، دچار سردرگمی شدند و همین فضا، زمینه‌ساز شکل‌گیری فرقه‌هایی در درون جامعه شیعه شد.

در این میان، جعفربن‌علی، عموی امام زمان(عج)، با ادعای امامت، تلاش کرد خود را جانشین معرفی کند؛ شخصیتی که در منابع روایی شیعه با عنوان «جعفر کذاب» شناخته می‌شود. او نه‌تنها وجود فرزند امام عسکری(ع) را انکار کرد، بلکه با تحریک دستگاه خلافت، تلاش نمود مسیر امامت را به انحراف بکشاند.

توقیعاتی که تشیع را سرپا نگه داشت

در دوره غیبت صغرا، امام زمان(عج) از طریق چهار نائب خاص-عثمان‌بن‌سعید، محمدبن‌عثمان، حسین‌بن‌روح و علی‌بن‌محمد سمری- با شیعیان در ارتباط بود. این ارتباط تا سال ۳۲۹ قمری ادامه یافت؛ سالی که با درگذشت آخرین نائب خاص، دوره غیبت کبرا آغاز شد.

خورشیدی پشت ابر

از همان آغاز غیبت کبرا، پرسش درباره «چگونگی حضور امام» به یکی از مهم‌ترین مباحث کلامی شیعه بدل شد. پاسخ این پرسش، در تشبیهی ماندگار خلاصه شد: خورشید پشت ابر. حضوری نادیدنی، اما مؤثر؛ غایب از دیدگان، اما زنده و جاری در حیات معنوی جامعه.

عالمان شیعه، درباره عمر طولانی امام زمان(عج)، تبیین‌های گوناگونی ارائه داده‌اند. از بررسی‌های زیستی درباره امکان طول عمر انسان گرفته تا استناد به نمونه‌های قرآنی همچون حضرت نوح(ع) که قرن‌ها زیست. این تبیین‌ها، تلاش کرده‌اند غیبت را نه به‌عنوان یک استثناء، بلکه در چارچوب سنت‌های الهی توضیح دهند.

باور به منجی آخرالزمان، محدود به شیعه نیست. اهل‌سنت نیز شخصی به نام «مهدی» را منجی می‌دانند و او را از نسل پیامبر اسلام(ص) معرفی می‌کنند. اختلاف دیدگاه‌ها، بیشتر درباره زمان تولد اوست؛ برخی معتقدند هنوز متولد نشده و برخی دیگر از جمله علمایی چون سبط ابن‌جوزی و ابن‌طلحه شافعی همانند شیعه، مهدی موعود را فرزند امام حسن عسکری(ع) می‌دانند که در سال ۲۵۵ قمری متولد شده است. این اشتراک اعتقادی، نشان می‌دهد مسئله مهدویت، فراتر از یک مذهب خاص، به دغدغه‌ای انسانی و فراگیر بدل شده است.

همزمان با فرا رسیدن نیمه شعبان، سالروز ولادت حضرت مهدی (عج)، شهرهای مختلف استان مازندران غرق در شور و شادی شد و آیین‌های متنوع مذهبی و مردمی با حضور گسترده اقشار مختلف مردم برگزار گردید.

این مراسم‌ها که از شب پانزدهم شعبان آغاز شد، جلوه‌ای از ارادت مردم دیار علویان به اهل بیت (ع) و فرهنگ انتظار را به نمایش گذاشت.

در شهر ساری، مرکز استان، خیابان‌ها و میادین اصلی با چراغانی، پرچم‌های سبز و بنرهای مزین به نام حضرت صاحب‌الزمان (عج) آذین‌بندی شد.

اجرای سرودهای مذهبی، مدیحه‌سرایی، مولودی‌خوانی و برنامه‌های فرهنگی ویژه کودکان از جمله بخش‌های این مراسم بود که با استقبال پرشور مردم همراه شد.

در شهرستان قائم‌شهر نیز جشن‌های مردمی نیمه شعبان در مساجد، حسینیه‌ها و محلات مختلف برگزار شد.

هیئت‌های مذهبی با برپایی ایستگاه‌های صلواتی، توزیع شیرینی و شربت، فضای شهر را مملو از نشاط معنوی کردند.

راهپیمایی‌های خودجوش خانوادگی همراه با قرائت دعا برای تعجیل در فرج امام زمان (عج) از دیگر جلوه‌های این مراسم‌ها در شهرهای مازندران بود.

شهرستان آمل نیز شاهد برگزاری آیین‌های باشکوه نیمه شعبان بود. مراسم جشن در جوار امامزاده عبدالله (ع) با حضور گسترده مردم برگزار شد و سخنرانان با تبیین مفهوم انتظار، بر نقش جوانان در زمینه‌سازی ظهور تأکید کردند.

اجرای نورافشانی و برنامه‌های هنری با مضامین مهدوی، حال‌وهوای خاصی به این شهر بخشید.

در بابل، نکا، بهشهر و دیگر شهرهای شرق استان، جشن‌های نیمه شعبان با مشارکت گسترده نهادهای فرهنگی و مردمی برگزار شد.

مساجد و پایگاه‌های بسیج با اجرای مسابقات فرهنگی، نمایش‌های خیابانی و برنامه‌های قرآنی تلاش کردند تا مفاهیم دینی و ارزش‌های اخلاقی را به نسل جوان منتقل کنند و بسیاری از خانواده‌ها نیز با چراغانی منازل خود، در این شادی جمعی سهیم شدند.

در غرب مازندران نیز شهرهایی مانند نوشهر، چالوس و تنکابن شاهد برگزاری جشن‌های باشکوه نیمه شعبان بودند. حضور گردشگران در کنار مردم بومی، جلوه‌ای خاص به این مراسم‌ها بخشید و آیین‌های مذهبی در فضای باز و پارک‌های شهری برگزار شد و اجرای گروه‌های سرود نوجوانان و برنامه‌های شاد مذهبی، مورد توجه ویژه حاضران قرار گرفت.

مدیرکل تبلیغات اسلامی مازندران با اشاره به اهمیت برگزاری این مراسم، نیمه شعبان را فرصتی برای تقویت همبستگی اجتماعی و ترویج فرهنگ امید و انتظار دانست.

به گفته حجت‌الاسلام شریف‌تبار، برگزاری جشن‌های مردمی با محوریت ارزش‌های دینی می‌تواند نقش مؤثری در افزایش نشاط اجتماعی و تقویت هویت مذهبی جامعه داشته باشد.

به گزارش بلاغ، جشن‌های نیمه شعبان در مازندران امسال نیز با نظم، مشارکت گسترده مردمی و رعایت شئونات مذهبی برگزار شد و بار دیگر نشان داد که فرهنگ مهدویت و انتظار، جایگاهی عمیق در دل مردم این استان دارد؛ فرهنگی که نسل به نسل منتقل شده و همچنان عامل وحدت و همدلی در جامعه به شمار می‌رود.

انتظار؛ یک مفهوم زنده

در فرهنگ شیعه، انتظار فرج تنها به معنای چشم‌به‌راهی منفعلانه نیست. روایات، انتظار را کنشی فعال معرفی می‌کنند؛ حالتی از آمادگی، اصلاح و امید. منتظر، کسی است که آینده را باور دارد، حتی وقتی حال، تیره و تار است.

واژه‌هایی چون «منتظر دولت حق»، «متوقع فرج» و «اولیاءالله» در احادیث، جایگاه منتظران را تا حد یاران پیامبر(ص) در بدر بالا می‌برد. انتظار، در این معنا، نوعی زیستن است؛ زیستنی بر مدار امید.

در طول قرون، ادعیه و زیارات متعددی برای ارتباط معنوی با امام زمان(عج) در عصر غیبت نقل شده است. دعای فرج، دعای عهد، دعای ندبه، زیارت آل‌یاسین، زیارت ناحیه مقدسه و نماز امام زمان، هر یک به‌نوعی زبان گفت‌وگوی شیعیان با امام غایب خود بوده‌اند. این ادعیه، تنها متون مذهبی نیستند؛ اسنادی از تداوم یک رابطه، حتی در غیاب دیدار هستند.