به گزارش پایگاه خبری بابلسرخبر، افزایش سریع مصرف برق، محدودیت ظرفیت نیروگاه‌های حرارتی و تشدید ناترازی در شبکه برق کشور، توجه سیاست‌گذاران و کارشناسان انرژی را بیش از گذشته به توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر به‌ویژه انرژی خورشیدی معطوف کرده است.

به گزارش مهر، در این میان، نیروگاه‌های خورشیدی به دلیل امکان احداث در مقیاس‌های مختلف، سرعت بالای اجرا و قابلیت توسعه در سراسر کشور، به عنوان یکی از مهم‌ترین گزینه‌ها برای افزایش ظرفیت تولید برق، کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی و تقویت تاب‌آوری شبکه برق مطرح شده‌اند.

علاوه بر نقش اقتصادی و زیست‌محیطی، بسیاری از کارشناسان حوزه انرژی معتقدند توسعه نیروگاه‌های خورشیدی می‌تواند از منظر پدافند غیرعامل نیز اهمیت قابل توجهی داشته باشد؛ چراکه گسترش تولید پراکنده برق، وابستگی شبکه به نیروگاه‌های متمرکز را کاهش داده و در شرایط بحران، امکان تأمین برق در سطح محلی را افزایش می‌دهد.

در سال‌های اخیر نیز روند جهانی توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر شتاب قابل توجهی گرفته است. طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر (IRENA)، ظرفیت جهانی تولید برق از منابع تجدیدپذیر در سال ۲۰۲۴ به حدود ۴۴۴۸ گیگاوات رسیده است. در همین سال حدود ۵۸۵ گیگاوات ظرفیت جدید به شبکه برق جهان افزوده شد که ۹۲.۵ درصد از کل ظرفیت جدید تولید برق را شامل می‌شود.

در میان منابع مختلف انرژی پاک، انرژی خورشیدی بیشترین سهم را در توسعه ظرفیت‌های جدید داشته است. بر اساس این گزارش، در سال ۲۰۲۴ حدود ۴۵۱.۹ گیگاوات ظرفیت جدید نیروگاه خورشیدی در جهان نصب شده که نشان‌دهنده رشد ۳۲.۲ درصدی این بخش است.

فرانچسکو لاکمرا مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر در این باره اعلام کرده است: رشد سالانه انرژی‌های تجدیدپذیر نشان‌دهنده اقتصادی بودن، در دسترس بودن و پتانسیل بالای این منابع است، اما ما همچنان با چالش‌های جدی مانند شکاف‌های منطقه‌ای و زمان محدود تا سال ۲۰۳۰ روبه‌رو هستیم.

همچنین آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل متحد با اشاره به تحولات جهانی در حوزه انرژی تأکید کرده است: انرژی‌های تجدیدپذیر در حال پایان دادن به دوران سوخت‌های فسیلی هستند. این رشد بی‌سابقه در حال ایجاد شغل، کاهش هزینه انرژی و پاک‌تر کردن هوای ما است، اما این گذار باید سریع‌تر و عادلانه‌تر باشد تا همه کشورها بتوانند از انرژی ارزان و پاک بهره‌مند شوند.

رشد سریع مصرف برق و ضرورت توسعه منابع جدید تولید

در ایران نیز رشد سریع مصرف برق طی سال‌های اخیر فشار قابل توجهی بر شبکه برق کشور وارد کرده است؛ موضوعی که ضرورت توسعه منابع جدید تولید برق و مدیریت مصرف را بیش از پیش آشکار کرده است.

حمیدرضا جلایر مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان فارس با اشاره به الگوی مصرف برق در کشور گفته است: از مجموع مشترکان برق کشور ۷۵ درصد در چارچوب الگوی مصرف و ۲۵ درصد بیش از الگو مصرف می‌کنند و حدود ۵ درصد بسیار پرمصرف هستند که برای تأمین انرژی مازاد خود باید به سمت انرژی خورشیدی هدایت شوند.

وی همچنین درباره روند افزایش مصرف برق در کشور توضیح داده است: در ۱۰ سال گذشته، سالانه ۲ هزار مگاوات به مصرف برق کشور اضافه شده است، اما این میزان در سال‌های اخیر بسیار افزایش یافته به طوری‌که در سال ۱۴۰۳ افزایش مصرف به ۶۴۰۰ مگاوات رسید و این موضوع ضرورت مدیریت مصرف را بیش از پیش نمایان می‌کند.

کارشناسان انرژی معتقدند توسعه سامانه‌های خورشیدی در مقیاس خانگی، تجاری و صنعتی می‌تواند بخش مهمی از مصرف برق در ساعات اوج بار را پوشش داده و فشار بر شبکه سراسری را کاهش دهد. ایران به دلیل برخورداری از میانگین بالای تابش خورشید در بسیاری از مناطق، از ظرفیت قابل توجهی برای توسعه نیروگاه‌های خورشیدی برخوردار است.

انرژی خورشیدی و افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌های برق

یکی از مزیت‌های مهم نیروگاه‌های خورشیدی، امکان توسعه آنها به صورت پراکنده در نقاط مختلف کشور است؛ موضوعی که از منظر پدافند غیرعامل اهمیت ویژه‌ای دارد. در مدل سنتی تولید برق که متکی بر نیروگاه‌های بزرگ و متمرکز است، بروز اختلال در یک نیروگاه یا آسیب به زیرساخت‌های انتقال می‌تواند بخش قابل توجهی از شبکه برق را تحت تأثیر قرار دهد.

در مقابل، توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در مقیاس‌های کوچک و متوسط، به ویژه در قالب سامانه‌های پشت‌بامی یا نیروگاه‌های محلی، می‌تواند ساختار شبکه برق را از حالت متمرکز به سمت ساختار توزیع‌شده هدایت کند؛ ساختاری که در آن امکان تأمین برق در سطح محلی حتی در شرایط اختلال در شبکه سراسری نیز وجود دارد.

در همین زمینه مهدی جمالی‌نژاد استاندار اصفهان با اشاره به اهمیت سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نوین گفته است: فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی و انرژی‌های خورشیدی بهترین مصداق برای سرمایه‌گذاری تولیدی هستند.

کارشناسان همچنین معتقدند ترکیب نیروگاه‌های خورشیدی با فناوری‌هایی مانند سامانه‌های ذخیره‌سازی انرژی و سیستم‌های مدیریت هوشمند مصرف می‌تواند در آینده زمینه شکل‌گیری ریزشبکه‌های برق را فراهم کند؛ شبکه‌هایی که در شرایط بحران قادر به ادامه فعالیت مستقل از شبکه سراسری خواهند بود.

نقش انرژی خورشیدی در پایداری تولید صنعتی

تأمین پایدار برق یکی از چالش‌های مهم بخش صنعت در سال‌های اخیر بوده است. محدودیت‌های تأمین برق در برخی فصول، به ویژه در تابستان، باعث شده بسیاری از واحدهای صنعتی با کاهش تولید یا توقف موقت فعالیت مواجه شوند.

در چنین شرایطی، توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در شهرک‌های صنعتی به عنوان یکی از راهکارهای مهم برای تأمین برق پایدار صنایع مطرح شده است.

ارسلان ازهاری معاون هماهنگی امور اقتصادی و توسعه منطقه‌ای استاندار کردستان در این زمینه گفته است: احداث شهرک‌های صنعتی خورشیدی برای تأمین نیاز بخش صنعت و جلوگیری از قطعی برق ضروری است.

وی همچنین تأکید کرده است: احداث نیروگاه‌های خورشیدی از رویکردهای کلیدی دولت چهاردهم است و نقش مهمی در کاهش ناترازی و پایداری انرژی برق در استان ایفا خواهد کرد.

کارشناسان بر این باورند که احداث نیروگاه‌های خورشیدی در مجاورت شهرک‌های صنعتی علاوه بر کاهش فشار بر شبکه سراسری برق، می‌تواند در بلندمدت هزینه انرژی صنایع را نیز کاهش داده و امنیت تولید را افزایش دهد.

حرکت مراکز علمی به سمت استفاده از انرژی‌های پاک

در کنار بخش صنعت، برخی نهادهای علمی و پژوهشی نیز به سمت استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر حرکت کرده‌اند؛ اقدامی که می‌تواند به عنوان الگویی برای سایر سازمان‌ها و دستگاه‌ها مطرح شود.

محمدرضا مخبر دزفولی رئیس فرهنگستان علوم در این زمینه از آغاز اجرای پروژه تأمین برق این مجموعه از طریق انرژی خورشیدی خبر داده و گفته است: ان‌شاءالله این پروژه از اول امسال کلید خواهد خورد و امیدواریم که در یک زمان قابل قبولی فرهنگستان بتواند برق خودش را تأمین کند، ما در این کار پیشگام شویم.

وی این اقدام را «گامی در جهت استقلال انرژی، بهینه‌سازی مصرف و الگوسازی برای سایر نهادها و سازمان‌های کشور» عنوان کرده است.

هزینه احداث نیروگاه‌های خورشیدی و ضرورت حمایت‌های مالی

با وجود مزایای متعدد انرژی خورشیدی، هزینه اولیه احداث نیروگاه همچنان یکی از چالش‌های مهم در مسیر توسعه این فناوری محسوب می‌شود. احداث نیروگاه‌های خورشیدی نیازمند سرمایه‌گذاری برای خرید پنل‌ها، اینورترها، تجهیزات اتصال به شبکه و زیرساخت‌های نصب است.

کارشناسان حوزه انرژی معتقدند اگرچه هزینه ساخت نیروگاه‌های خورشیدی طی یک دهه گذشته در جهان به طور قابل توجهی کاهش یافته، اما سرمایه‌گذاری اولیه همچنان برای بسیاری از خانوارها و حتی برخی صنایع قابل توجه است و بدون حمایت‌های مالی، توسعه این بخش با سرعت مطلوبی پیش نخواهد رفت.

در برخی مناطق کشور، تجربه ارائه تسهیلات برای نصب سامانه‌های خورشیدی با استقبال قابل توجه مردم مواجه شده است.

علیرضا خاکپور فرماندار بناب در این زمینه گفته است: وقتی خبر وام دولت برای افرادی که پنل‌های خورشیدی نصب می‌کنند منتشر شد، همه به این کار هجوم آوردند.

وی با اشاره به ظرفیت‌های منطقه برای توسعه این نوع انرژی تأکید کرده است: استان ما و به خصوص شهرستان بناب که در منطقه‌ای با آب و هوای با ثبات واقع شده، بهترین منطقه برای استفاده از انرژی خورشیدی است، چرا که طوفان‌های شنی یا آب و هوای نامساعد باعث خرابی پنل‌ها نمی‌شود.

فرماندار بناب همچنین بر ضرورت همکاری دولت و مردم برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر تأکید کرده و گفته است: دولت و مردم باید کمر همت ببندند تا انرژی‌های تجدیدپذیر را وارد مدار کنیم. جهان در حال پیشرفت است و ما نباید عقب بمانیم.

به اعتقاد کارشناسان، طراحی سازوکارهای حمایتی مانند تسهیلات بانکی، خرید تضمینی برق و تسهیل فرآیندهای سرمایه‌گذاری می‌تواند نقش مهمی در توسعه سریع نیروگاه‌های خورشیدی در کشور ایفا کند؛ اقدامی که علاوه بر کمک به کاهش ناترازی برق، می‌تواند به افزایش امنیت انرژی، کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی و تقویت تاب‌آوری زیرساخت‌های حیاتی کشور در شرایط بحران نیز منجر شود.